TIBAAKUNUN MALIGANULLU

Tibaakut Higaarnikullu Maligaq | Kikliit Kikliillu higaarviulimaitullu Najugait | Maligat Niuvvaavinganut | Atuqtitininga

Tibaakut Higaarnillu Maligaq

Talvani Qiqaijaluarvia 31, 2023, Nunavutip Tibaakunun Higaarnikkullu Maligaq (TSA) atuqtauliqtuq hakugikhijuumilugu himmiutigilugulu una Tibaakukkut Munaridjutit Higaarnaittuq Najugait Maligaq utuqqajumun 15-nik ukiunik.

Una Tibaakunun Higaarnikkullu Maligaq (TSA) piliuqhimajuq munarijaanginnun Nunavunmiut hivuranaqtunun higaaqtumin pujuanin, ukunungalluaq nutaqqanun, hingaijunun arnanun inungnullu aanniarutiqaqtunun, taimaa pihimalugit inugiaqtumiutat najugaait higaarnaittaanginnik.

Tamna Tipaakunut Higaarnikkullu Maligaq (TSA) naunaiqhidjutigijaatigun taimaa tibaakunun, higaarlungnullu aallanullu alrujaktuqtun hunavaluit, unalu Ujarangnaqtuq nauhimajuq atuqtaunginnarialik, niuviqtaaqtuq pittailigiamilu qanuqtut niuvvaavingit niuvrutigijut.

Akhurnaqtun allanguqtiqhimajut maligakhanun:

1. Higaarnaittuq iglukhat
   Ihuinaarutaujuq higaariami, hilluriami, aturlugilluuniin higaarluit – tamainni Nunavut Kavamanga havaktinun inungnullu igluinni. Unalu ilagijait inungmiujuni najugait igluqpani, ukunatun iglup hilataani anihimaviit, pihukviit, tunmikkat, atuqatigiiktaujun itirviit. Higaarnaittun iglukhani maliktaujakhanun ikajuutauniaqtuq ikiklijuumiriami Nunavummiut pipkaidjutiniq qajangnaqtunik Higaangittut Higaaqtumit Pujunganik Anirhaaktuq hapummiutigiamilu aaniaqtailiniqmut nakurudjutingalu nuatqatingitnun.
   
2. Higaarnaittuq akhaluutini
   Higaarniq, hillurniq, atuqtunulluuniin higaarlungnik ingniqutiqaqtumi ingilradjun, akhaluutinnuatun, qajaq, ATV, sikiituulluuniin inuk itpan avatquhimaittuq 19-nin ukiunik itpat ihuinaarutaujuq.
   Una nutaaq maligakhaq ikiklinahuarutaujuq aktuqtaunahugiguvit higaaqtumit pujunganik higaaqtumit pujunganik hapummiutilugulu aaniaqtailininnga nutaqqanut inulramiinullu.
   
3.  

Kiklivikhaqaqtun Najugaingit Higaarvigihuirlugitlu Najugait

Ihuinaarutaujuqtaimaa higaariami, hilluriami, aturluniluuniin higaarlungnik naunairiiqhimajuni ataani pihimajun higaarnaittuni unaluuniin pigijainnun kiklivikhaqaqtun najugainin. Kiklivikhaqaqtum najugaa taimaa 9 metres itirvingnin anivingnillu iglukpamun. Hapkuat ilaujullu akhaluaqtuqtunik-ikhivautani aulaviinni, pihukviinni, tunmikkat, tularviit, igalaani, ukunanilu anurip itiarutainni.

Higaarnaittut najugait ilagijait:

• Havagviit havagvingmilu akhaluutit;
• Inuit upautigivaktait igluqpait uvalu inungnun igluqpait;
• Iliharviit iliharviitlu hilataani;
• Aanniarviit, munaqhiqarviit nunagijaitlu;
• Nutaqqiqiviit nunagijaitlu;
• Atuqtaulluaqpaktun nagujait ukunani atajun igluqpat igluqpaujuq unaluuniin atauttimiitut igluqpaq;
• Hilataanit inikhait avatingni nirivingmi imirvingmiluuniin;
• Kiklikhaa kiklia igalaap atuqtaujuq tunihijaangani hunanik uvaluuniin kivgaqtuutinik inungnun;
• Akhaluutini iluinni nutaraqaqtillugu;
• Ulapqiviit nunami, ulapqijun uvaluuniit ulapqiviani hilami;
• Qun’ngiaqtittijuni, qun’ngiaqtun najurviit, inungnullu hulilukaarviit;
• Kikliqaqtun najugait igluqpangmi.

Maligat niuvvavingnut inungnullu

Ataani uumani Tibaakunun Higaarnikkullu Maligaq, ihuinaarutaujuq maligatigun taimaa pijaami:

• Niuvrutigilugit tipaakunik himmautingalu hunavaluit kinamut ukiuqangittumut 19-nik.
• Tunihilutik (tunilugit/himmiutilugit) tibaakunik, hillurutinik aallaniklu alrujaktuqtunik higaarutit hunavaluit, higaarlungniklu kinamullikaak avatquhimaittumun 19-nik ukiunin.
• Niuvrutigiami atauhiinarmik higaamik.
• Niuvrutigilugit tipaakut higaaruirutikhat niuvvaavikmi talvani tuniqhaininnganik hunavaluit niuviqtut pingittut niuviruirumik niuvvaavikmilu.
• Niuvrutigijaangat qaritaujakkut; iglumingni agidjijut tibaakumik uvalu allat nicotinemik hunanik.
• Niuvaalugit allatqinik hunanik nicotinemik iluaniitunik tapkua avatqutut 20 milligramsnik attauhiq millilitermik.
• Niuvaapkarlugit tibaakuqaqtunik uvaluuniin ilaulutit tibaakukkut niuvaanirmun piqangitkuvin ihuaqtumik atiliurnirmik uvaluuniin Tibaakukkut Niuvaajiujunun Laisi tunijaujut ataani Nunavunmi Tibaakutigut Taaksiitigut Maligaq hapkunanga Kiinaujaliqijitkut.
• Niuvrutiniq tipaakumik higaarniklu hunavaluit mamaqhaqhimajut, hunaluuniit piliurhimajuq naunaipkaqtaujurluuniit atuqtaujukhaq mamaqhariami tipaakunik aallamiklu hunavaluit.
• Takupkaqtitauluni atuliqtitaugiamilu tipaakut higaarniqmullu hunavaluit kituni talvani tipaakunik higaarniqmullu niuvrutaujut.
• Tautuktipkarlugit naunaitkutit naunaijaqhimajut piinarialgit uvaluuniin akiit tibaakut, uvaluuniin higaangnikkut hunat niuvaavingni humi nutaqqat pijaaqqat.

Ukununngalu nunavunmi maligangit, piqaqtuq kaanatami tipaakut maligangit pilaqutigijait tipaakunik atuinnarninnga niuvrutigijainniklu Nunavunmi. Tamna aturniqpaq taijaujuq tamna Kanata Tipaakuq Hiluqtautitlu Hunat Maligaq.  Tikinnahuarutikhaa haffuma Kanataup Tibaakunun Qanuriliurutikhaq pihimajuq ikajuutikhainun Kanadamiutanun higaaruiriami, ikiklilaarlugit hivuranaqtun nicotine-mik ipiralairutikhanun, munarilugillu aanniaqtailidjutikhainun inulramminun ukuallu tibaakutujuittun aturutainun. Pitqujaujurlu aaniaqtailinikkut naunaitkutit attautini higaani, naunaijaqhimajut qanuq anginiqhait hapkua aaniaqtailinikkut naunaijautit iliugaqtaujukhat uvalu pittailidjutit tuhaqtidjutinun tibaakuqaqtunik hunanik hiluqtautillu hunanik.

Tipaakut Pipkaidjutiniq unalu Angirutingillu Pinahuarutimut

Tamna Tipaakut Malikhautikhangit Malikhautikhangitlu Havaaqhangit naunaijaijaangat tamaita tipaakuknik niuvaiviingit Nunavunmi malikhautiqaqtun talvani Nunavut Tipaakuknik Higaarnikkutlu Maligaq malikhautikhangitlu.

Tamna pinahuarutimut ilaupkaijuq malrungnik pijakhangit qanuriliurutikhamiknik:

Ilihangniq uvalu Ihaangnikkut:

Tamaita tibaakunik niuvvaaviit piqariaqarmata nutaamik Tipaakunik Niuvvaaviit Laisikhamik atiliuqhimajut talvuuna Havagviat Kiinaujaliqijitkut tunijauvaktut iliharnikkut imaalu uqarvikhanik aqutkumik imaalu Tibaakunut Niuvvajinut Atuqtakhait taffumanga Avatiliqinikkut Aanniaqtailinikkut Havaktimit (EHO).

Tipaakut Ihivriurniq:

Pivaktait tipaakut ihivriurniq naunairiami tipaakut niuvvaavingit havaktingillu maliktait uumunnga Tibaakunut Higaarnikkullu Maligaq (TSA) maliktakhangillu.

Una ilaliutihimajuq naunairiami tahapkuat:

• Havaktiit naunaijailiqtait ID-ngujunik niuvrutigingittugillu tibaakunik, hillurutinik aallaniklu alrujaktuqtunun higaangunaun hunavalungnik inungnun avatquhimaittunun 19-mun.
• Tamna niuvvaavinga piqaqtuq titiraqhimajumik tipaakunik atugakhani, atuqtamiknik qanuriliurutingillu ittut higaaqtailigiami pittailigiamilu niuvrutiniq uuminga tipaakut higaarnirlu hunavaluit nutaqqanut.
• Tamaita havaktit pivaktut ajuiqharnirmik imaalu iliharnikkut niuvrutigitinnagit tibaakunik, hillurutinik aallaniklu alrujaktuqtunun higaanguat atuqtauvaktun.
• Niuvvaaviit auladjutiqaqtun atuqhugit munarijaamingnik havaktinik munarittiarlutik maliktakhaujanun TSA-mun, ilagijainun maliguagakhat havagvingnullu atugakhat.
• Ihuaqtuq taiguagakhaq nivingajuq talvani.

Avatimut Aanniarnaittuliqinirmut Takuurijit

Avatiliqinikkut Aanniaqtailinikkut Havaktiithavakpaktun ikajuutigivlugu nunallaani ilihairutikharnik, aulatitilutik ihivriudjutikharnik tipaakuknik niuvaiviingit naunaijaijaangat malikhautikharnik tapkuninga Tibaakunun Higaarnikkullu Maligaq malikhautikhangitlu, kiudjutikharniklu ihuarijaungitunik talvanga nunallaani.

Uniudjutigilugit qujaginaq ihuinaarutit hapkununga nutaanun maliganun havagvingni, hivajarlugit Havaktiit Aanniaqtailinginni Akiliuhirnikkullu Katimajiingit (WSCC) uvani 1-877-404-4407 qaritaujakkut takuluguluuniin www.wscc.nt.ca. 

Ihuinaarutit aallami higaangnailrumi najugaani uvaluuniin kiklikhait hivungani niuvaaviup, iliharviup najugaani, uvaluuniin aaniaqviup nuna, hivajarlugit atangujat uvaluuniin nanminiqaqtut niuvvaavingmik, munarijakhat pijaangini tapkua havaktut, inuit, uvaluuniin pulaaqtut maliklugit higaangnikkut maligat.

Titirariami ihuigijaujamik aallamun inungmun atuqtumun akiliqhivluni atuqpagainun tibaakunik, hillurutinik, higaarlungniklu, hivajarlugit qaritaujakkulluuniin titiqqilugu nunangni Nunami Igluliqijitkut unaluuniin Avikturvingmi Nunavunmi Igluliqijirjuat havagvianun.

Aallanut apiqhuutinut aallanikluuniin naunaitkutikhanun, qaritaujakkut titiqqilugit Munaqhiliqijitkut Tipaakut unalu Ujarangnaqtuq Nauhimajuq Pinahuarut uumani tobacco@gov.nu.ca.